Kijan yo dyagnostike kansè: Tès ak byopsi

Vèsyon senp lan

Si ou gen yon sentòm oswa yon rezilta tès depistaj ki fè yo sispèk kansè, doktè a ap chèche konnen si se kansè oswa yon lòt bagay ki lakòz sa. Pa gen yon sèl tès ki ka dyagnostike kansè.

Se poutèt sa doktè a ka kòmanse pa mande sou istwa medikal pèsonèl ak fanmi ou epi fè yon egzamen fizik. Yo ka mande tès laboratwa, eskanè (scan), oswa lòt tès oswa pwosedi. Ou ka bezwen yon byopsi tou, ki souvan se sèl fason pou konnen si ou gen kansè vre.

Pa gen yon tès poukont li ki pwouve kansè — doktè a konbine plizyè tès pou fè yon dyagnostik.

Konprann rezilta tès yo

Rezilta tès laboratwa, imajri, ak byopsi souvan parèt sou pòtal pasyan ou anvan doktè a menm gen chans pale avè w. Li nòmal pou santi w enkyè epi vle konnen rezilta yo touswit. Men doktè a se moun ki pi byen plase pou eksplike w rezilta tout tès ou yo ansanm ak sa yo vle di pou ou.

Tès laboratwa

Nivo wo oswa ba nan sèten sibstans nan kò w ka yon siy kansè, se poutèt sa tès laboratwa sou san, pipi, ak lòt likid nan kò w ka ede doktè a fè yon dyagnostik. Sepandan, yon rezilta tès ki pa nòmal se pa toujou yon siy kansè. Yo itilize rezilta tès yo ansanm ak rezilta lòt tès, tankou byopsi ak imajri.

Rezilta tès moun an sante varye de moun a moun, epi menm rezilta pa w ka chanje jou apre jou. Se poutèt sa, yo souvan rapòte rezilta yo kòm yon ranje ak yon limit ba ak yon limit wo. Pou anpil tès, ou ka gen yon rezilta nòmal menm si ou gen kansè, epi ou ka gen yon rezilta ki deyò ranje nòmal la menm si ou an sante. Se poutèt sa tès laboratwa poukont yo pa ka di w ak sètitid si ou gen kansè.

Gen kèk tès laboratwa yo itilize souvan pou ede dyagnostike kansè:

• Tès chimi san — mezire sèten sibstans ògàn ak tisi lage nan san, ki bay enfòmasyon sou ki jan ren, fwa, ak lòt ògàn fonksyone byen.
• Konte san konplè (CBC) — mezire kantite globil wouj, globil blan, ak plakèt, ansanm ak lòt detay. Li ka ede dyagnostike sèten kansè, espesyalman lesemi (leukemia).
• Analiz sitojenetik — chèche chanjman nan kwomozòm ki ka yon siy pou sèten kansè.
• Imunofenotipaj — sèvi ak antikò pou idantifye selil; ede dyagnostike ak swiv kansè san tankou lesemi ak lenfòm.
• Byopsi likid (liquid biopsy) — yon tès san ki chèche selil kansè oswa moso ADN timè nan san.
• Sitoloji flèm — chèche selil ki pa nòmal nan flèm ou touse soti nan poumon; ka ede dyagnostike kansè poumon.
• Tès mak timè — mezire sibstans selil kansè fè, oswa sibstans kò a fè an repons ak kansè.
• Analiz pipi ak sitoloji pipi — egzamine pipi ak selil ki ladan l; ka ede dyagnostike kansè ren ak vesi.

Imajri

Pwosedi imajri kreye imaj nan zòn anndan kò w ki ede doktè a wè si gen yon timè. Imaj sa yo ka fèt plizyè fason:

• Eskanè CT — sèvi ak yon machin reyon-X konekte ak yon òdinatè pou pran yon seri imaj sou plizyè ang, sa ki kreye imaj 3-D detaye. Pafwa yo itilize yon kolorans (kontras) pou fè sèten zòn parèt pi klè.
• Eskanè MRI — sèvi ak èman fò ak onn radyo pou pran imaj kò a nan tranch. Yon kolorans espesyal ka fè yon timè parèt pi klè.
• Imajri medsin nikleyè — sèvi ak yon ti kantite materyèl radyoaktif (yon trasè) ki rasanble nan sèten zo oswa ògàn, epi yon eskanè detekte l.
• Eskanè zo — yon kalite imajri medsin nikleyè pou egzamine zòn ki pa nòmal nan zo. Zòn kote materyèl la rasanble yo rele "pwen cho" (hot spot).
• Eskanè PET — yon kalite imajri medsin nikleyè ki montre zòn ki absòbe glikoz. Paske selil kansè souvan absòbe plis glikoz, imaj sa yo ka ede jwenn kansè.
• Ekografi (Ultrasound) — sèvi ak onn son wo enèji ki rebondi sou tisi pou kreye yon imaj (yon sonogram).
• Reyon-X — sèvi ak yon dòz radyasyon ba pou kreye imaj anndan kò w.

Byopsi

Nan pifò ka, doktè a bezwen fè yon byopsi pou konfime kansè. Byopsi se yon pwosedi kote doktè a retire yon moso tisi ki sanble pa nòmal. Yon patolojis gade tisi a anba mikwoskòp epi fè lòt tès sou selil yo, epi apre sa li ekri rezilta yo nan yon rapò patoloji, ki gen detay sou dyagnostik ou. Enfòmasyon sa a ka ede montre tou ki tretman ki ka bon pou ou.

Yo ka pran echantiyon byopsi a plizyè fason:

• Ak yon zegwi — doktè a sèvi ak yon zegwi pou retire tisi oswa likid. Yo itilize l pou aspirasyon mwèl zo, ponksyon lonbè, ak kèk byopsi nan tete, pwostat, oswa fwa.
• Ak yon andoskòp — doktè a antre yon tib fen ak yon limyè yo rele andoskòp atravè yon ouvèti natirèl nan kò a, tankou bouch oswa twou dèyè, epi retire tisi atravè tib la. Egzanp yo enkli kolonoskopi (kolon ak rektòm) ak bwonkoskopi (gòj ak poumon).
• Pandan yon operasyon — chirijyen an retire selil ki pa nòmal pandan yon operasyon. Nan yon byopsi eksizyonèl, yo retire tout zòn ki pa nòmal la, souvan ak yon ti tisi nòmal ki antoure l. Nan yon byopsi ensizyonèl, yo retire sèlman yon pati nan zòn ki pa nòmal la.

Kèk byopsi ka mande sedatif (yon medikaman ki ede w relaks oswa dòmi) oswa anestezi (yon medikaman ki fè w pa santi doulè). Anestezi a ka lokal (yon ti zòn), rejyonal (yon pati nan kò a tankou yon bra oswa yon janm), oswa jeneral (pèdi sansasyon ak konesans nèt, tankou yon dòmi byen fon).

Apre yon dyagnostik kansè

Si byopsi ak lòt tès montre ou gen kansè, ou ka fè lòt tès pou ede doktè a planifye tretman an. Pa egzanp, doktè a ka fè lòt tès pou wè si kansè a gaye epi kote li gaye. Enfòmasyon sa a enpòtan pou konnen stad kansè ou.

Pou kèk kansè, lòt etid detèmine degre (grade) timè a, oswa egzamine mak timè pou konnen ki gwoup risk ou ye. Timè a ka teste tou pou lòt mak timè oswa byomakè. Tout enfòmasyon sa yo enpòtan pou detèmine pi bon tretman an.

Yon dyagnostik kansè souvan se kòmansman lòt tès — chak etap ede ekip swen an ajiste tretman an pou ou.

Kilè pou w chèche èd pi vit

Pifò nan tès sa yo pase san pwoblèm. Men yon byopsi se yon pwosedi kanmenm, e gen kèk ki mande sedasyon, kidonk li bon pou w konnen ki chanjman apre yo ki pa ka tann.

• Rele 911 oswa ale nan sal ijans si w gen difikilte pou respire, doulè nan pwatrin, oswa si w pa ka reveye yon moun yo te bay sedasyon pou yon pwosedi.
• Rele ekip swen w menm jou a si senyman kote byopsi a pa kanpe apre anviwon dis minit pou w peze fèm sou li, oswa si gen yon likid epè koulè kaki, vèt oswa jòn k ap soti la.
• Rele ekip swen w menm jou a si tanperati w rive 100.4 °F (38 °C) oswa plis apre yon byopsi. Si w gentan kòmanse chimoterapi, menm tanperati sa a se yon ijans medikal (CDC): rele ekip kansè w la touswit, nenpòt lè, e si w pa ka jwenn yo rapid, ale nan sal ijans epi di yo depi w rive ou ap fè chimoterapi.
• Rele ekip swen w nan yon jou oswa de si zòn byopsi a vin pi wouj, pi anfle oswa pi douloure olye l ap amelyore.

Sa a se enfòmasyon edikatif sèlman, li pa yon konsèy medikal. Toujou pale ak ekip swen sante ou sou sitiyasyon ou.